Mogen mijn foto’s zomaar de wereld overgaan, zonder dat ik daar zicht op heb?

Ik lever mijn foto's aan een persbureau tegen betaling van een eenmalig vast bedrag. Onlangs ontdekte ik dat mijn foto’s via buitenlandse beeldbanken, nieuwsagentschappen en andere persbureaus steeds verder worden doorverkocht. Ze lijken inmiddels de halve wereld over te zijn gegaan, zonder dat ik daar verder nog iets over hoor. Mag dat zomaar?

JA, vaak is contractueel vastgelegd dat ‘doorverkoop’ van beeldmateriaal is toegestaan. Maar vraag je om inzicht in de exploitatie van je werk, dan moet dat in beginsel worden gegeven.

In de praktijk verloopt de exploitatie van persfoto's vaak via een ingewikkeld netwerk van licenties en sublicenties. Een foto wordt aangeleverd bij een persbureau, dat deze beschikbaar stelt aan andere partijen, die op hun beurt weer zakendoen met redacties, beeldbanken of buitenlandse agentschappen. Na verloop van tijd weet de fotograaf vaak niet meer waar zijn werk terechtkomt en wie eraan verdient.

Precies dat gebrek aan inzicht heeft de Europese wetgever willen aanpakken. In de DSM-richtlijn wordt expliciet onderkend dat auteurs zich meestal in een zwakkere positie bevinden dan exploitanten. Om makers tegemoet te komen, is in de richtlijn bepaald dat zij aanspraak maken op voldoende informatie om de economische waarde van hun materiaal te kunnen beoordelen. Deze ‘transparantieverplichting’ is in Nederland geïmplementeerd in artikel 25ca Auteurswet.

Dat artikel biedt fotografen meer dan alleen aanspraak op een royalty-overzicht dat veel persbureaus verstrekken. Het geldt bovendien (juist) ook voor de situatie waarin fotografen tegen een eenmalige vaste vergoeding in opdracht van het persbureau beeldmateriaal maken. De fotograaf kan vragen stellen zoals: aan welke Nederlandse en buitenlandse partijen zijn mijn foto's beschikbaar gesteld? Welke licenties zijn daarbij verleend? Zijn die partijen bevoegd om weer sublicenties te verstrekken? En welke inkomsten worden daarmee gegenereerd door al deze partijen?

Juist die laatste vraag kan interessant zijn. Als blijkt dat het beeldmateriaal veel intensiever is geëxploiteerd dan destijds werd voorzien, dan kan die informatie nog een tweede functie krijgen. De Auteurswet biedt onder omstandigheden namelijk de mogelijkheid om een aanvullende vergoeding te vragen wanneer de oorspronkelijk overeengekomen vergoeding ernstig uit verhouding blijkt te staan tot de opbrengsten van de exploitatie.

Het kan dus zijn dat je ontdekt dat jouw foto's via een internationaal netwerk van licenties en sublicenties veel meer opleveren dan je ooit had vermoed. Mogelijk heb je dan recht op een aanvullende billijke vergoeding. En precies daarom bestaat het transparantierecht.

Rutmer Brekhoff, advocaat NVJ Advocaten & Juristen

Ga naar de rubriek Mag dat zomaar voor veel meer juridische kwesties