Terugblik NVJ Café: hoe blijf je mentaal sterk als journalist?

Van altijd bereikbaar zijn tot omgaan met kritiek en rechtszaken: de journalistiek kent een hoog burn-out risico. Tijdens de eerste editie van het NVJ Café op woensdag 3 december spraken verschillende generaties met elkaar over mentaal sterk blijven in het vak.

Fotograaf: Ewald Geerdink

‘Tijdens mijn stage bij NU.nl mocht ik een dag meelopen in Den Haag’, vertelt derdejaars student journalistiek Tijn Risamasu. ‘De journalisten daar gaan van politiek brandje naar brandje; hoe houd je dan balans in je sociale leven?’

‘Welk leven?’ reageert moderator Lisa Konings droogjes.

Andere panelleden herkennen de vraag. Freelancejournalist Suus Boschloo probeert bewust haar telefoon uit de slaapkamer te houden. ‘Hoe denken jullie dat dat gaat?’, vraagt ze met een glimlach. Onderzoeksjournalist Joep Dohmen (NRC) en podcastmaker Lizzy Diercks (Zembla) knikken: altijd ‘aan’ staan hoort erbij, maar weegt zwaar.

Passie versus overbelasting

Toch zijn ze allemaal verliefd op het vak. ‘Ik kom op plekken waar ik anders nooit zou komen’, zegt Boschloo. ‘Je kan professioneel alles uitzoeken zonder dat mensen dat heel vervelend vinden’, vult Diercks aan. En daar kan je dan ook nog geld mee verdienen, grappen Dohmen en Risamasu.

Ze hadden bijna het voorwoord kunnen schrijven van ‘Well-Being and Creative Careers: What Makes You Happy Can Also Make You Sick’. Dit onderzoek van prof. dr. Mark Deuze (Universiteit van Amsterdam) vormt de aanleiding voor het gesprek en laat zien hoe dun de lijn is tussen passie en overbelasting in creatieve beroepen – in de journalistiek vaak pijnlijk zichtbaar.

Het gaat daarbij niet alleen om altijd ‘aan’ staan, maar ook om de redactiecultuur, het omgaan met kritiek en de druk om ‘net zo goed te zijn als je laatste verhaal’.

Begeleiding op de werkvloer

Risamasu vertelt dat zijn stage verrassend positief begon door een goede begeleider: ‘Ik dacht dat ik misschien koffie moest halen, maar ik was meteen deel van het team. Ik had last van het impostersyndroom: kan ik dit allemaal wel? Dan helpt het dat er een positieve werkcultuur is waarbij ik met collega’s kan praten en mentale gezondheid geen taboe is.’

‘In 1979 was dat wel anders’, reageert Dohmen. Over begeleiding benadrukt hij dat een goede journalist, niet altijd een goede manager is. Boschloo herkent dat: ‘Als je lang genoeg achter een bureau zit, word je vanzelf verslaggever, later correspondent, en wie weet hoofdredacteur. Goed leidinggeven leer je daar niet automatisch mee.’ En dat is wel belangrijk, want beaamt Diercks: ‘Een chef die vierkant achter je blijft staan, maakt een wereld van verschil.’

Dohmen vraagt Boschloo hoe het is om te werken zonder begeleiding als freelancer? ‘Mijn belangrijkste tip is om andere freelancers te kennen, om koffie te drinken, te klagen en te sparren. Maatjes zijn super belangrijk.’

Reacties en rechtszaken

Dan komt Konings met een gewetensvraag: ‘Checken jullie de reacties op je werk?’

‘Ja’, zegt Boschloo direct. ‘Een journalist die zegt dat hij niet geïnteresseerd is in reacties, geloof ik niet. Zeker als je maanden aan iets hebt gewerkt’, zegt Dohmen.

Met ervaring in communitymanagement benadrukt Diercks dat het ouderwets is om te denken dat een verhaal na publicatie ‘af’ is. ‘Dan ben je pas halverwege. Reageren hoort erbij, want je maakt het voor het publiek.’ Tegelijkertijd kunnen reacties hard binnenkomen. ‘Bij ‘Op zoek naar Marlotte’ waren we overvallen door hoe vaak het beluisterd werd. Dan komt er kritiek. Dat mag, maar leuk is anders.’

In veertig jaar heeft Dohmen tientallen rechtszaken en dreigingen gehad. ‘Je moet dit beroep niet kiezen als je niet tegen een stootje kunt. Je neemt machthebbers de maat, en zij jou soms ook in de maat. Je hebt een harnas nodig.’

Tips voor beginnend (en ervaren) journalisten

Aan het einde stelt Konings de vraag die boven het gesprek hangt: ‘Heb je er nog zin in?’

‘Op zich wel’, lacht Risamasu. ‘Mijn generatie legt veel nadruk op work-life balance: werk is om te leven, niet andersom.’ Diercks benadrukt dat een leven naast de journalistiek zeker kan, maar dat je je grenzen goed moet kennen en bewaken.

Daarnaast waarschuwt Dohmen voor het enorme afbreukrisico in het vak. ‘Je bent zo goed als je laatste verhaal en dat legt druk. Mijn tip is simpel: liever geen verhaal dan een slecht verhaal. Je reputatie kun je maar één, misschien twee keer verspelen.’ Risamasu vult als tip aan: ‘Ga naar evenementen, netwerk, en verdiep in wat je wilt en wat bij je past.’

De rode draad van het panel: blijf met elkaar praten. Van leeftijdsgenoten en collega’s in een andere fase kun je veel leren. Zo sta je samen sterker – ook via de NVJ.

Dit was de eerste editie van het NVJ Café. Met panelgespreken over actuele journalistieke thema’s en een borrel als vaste afsluiting is het dé plek om ervaringen te delen en collega’s te ontmoeten.