Rowan Blijd: ‘De journalistiek staat onder druk, maar is ook volop in beweging’

In haar jaarrede tijdens de Algemene Ledenvergadering van 19 juni 2026 schetste NVJ-vicevoorzitter Rowan Blijd een journalistiek die onder druk staat, maar ook volop in beweging is. Ze sprak over dalend vertrouwen in nieuws, bedreigingen tegen journalisten en de invloed van big tech en AI. Tegelijkertijd zag ze redenen voor optimisme en sprak ze haar vertrouwen uit in een nieuwe generatie journalisten die nieuwe doelgroepen bereikt en nieuwe vormen van journalistiek ontwikkelt. Over die generatie zei ze: ‘Ze wachten niet af, maar handelen. Ze beginnen gewoon. Ze doen het gewoon.’

Fotograaf: The Arrows / Tessa Derksen

Deze week verscheen het Digital News Report. Dat is elk jaar een soort scan of analyse van de staat van het nieuws. En de laatste tijd vraag ik me af of ik die uitslag eigenlijk wel wil weten. Het vertrouwen in het nieuws in Nederland staat op 49 procent en wereldwijd gemiddeld op 37 procent. Jaar na jaar zakt dat vertrouwen langzaam weg. Meer dan een derde van de Nederlanders vermijdt soms of vaak het nieuws. Sociale media zijn wereldwijd voor het eerst de belangrijkste nieuwsbron geworden. En Nederland is inmiddels een van de laatste landen ter wereld waar televisie nog belangrijker is dan online video. Mijn voorspelling is dat dat niet lang meer zo blijft.

Het rapport vertelt ons eigenlijk dat het publiek afhaakt. Dit is natuurlijk al lang geen verrassing meer. Omdat wat we bieden niet altijd aansluit bij hun leven, bij hoe zij leven. En dat is een ongemakkelijke waarheid. Maar ik zie het ook graag als een uitnodiging. Daar straks meer over.

Want intussen worden onze collega’s bedreigd op straat, wereldwijd, online en via de rechter. Populistische politici vallen de media openlijk aan. PersVeilig spreekt over de normalisering van geweld tegen journalisten.

Tegelijkertijd maakt onze sector zich druk over de dominantie van big tech, over fusies in het werkveld en over hoe AI onze data opslokt zonder toestemming en onze openbaarheid gebruikt zonder vergoeding. Laten we dat vooral niet vergeten.

Er is ook iets in ontwikkeling als GPT-NL. Wie weet wat dat gaat brengen. Gaat het oplossingen bieden? Gaat het een alternatief bieden? Het wordt spannend. We weten het nog niet.

Er gebeurt dus van alles. De urgentie is er. In your face.

Er loopt op dit moment ook onderzoek naar juridische druk op journalisten: de zogenoemde SLAPPs, Strategic Lawsuits Against Public Participation. Dat zijn procedures waarbij rechtsmiddelen worden misbruikt om journalisten te intimideren, zodat zij hun werk niet meer durven doen. De NVJ, Free Press Unlimited en andere organisaties bieden daarom op 23 juni een petitie aan aan de Tweede Kamer, om te zorgen voor betere bescherming tegen deze zogenoemde SLAPPs.

Tegelijkertijd gloort er ook wat hoop aan de horizon.

Dankzij het harde werk van een aantal collega’s bij de NVJ heeft de minister ons bevestigd dat er gewerkt gaat worden aan een waarborgfonds voor journalisten die juridisch onder vuur komen te liggen door het doen van hun werk. Een fonds waarmee journalisten financieel gesteund kunnen worden als zo’n SLAPP op de mat valt.

Ik stond hier twee jaar geleden ook een verhaal te houden. Dat probeerde ik toen persoonlijk te maken, dicht bij mezelf.

Ik geloof ook dat er stappen zijn gezet in de sector. De cao’s. Het waarborgfonds, dat ik net noemde. Een aantal andere inspanningen van het NVJ-bureau. Laten we dat niet vergeten. De structurele subsidie voor PersVeilig, hoe verdrietig het ook is dat die nodig blijft. Maar die subsidie is er, zodat PersVeilig kan doen waarvoor het bedoeld is.

De petitie van komende maandag laat zien dat er nog meer nodig is.

Daarom wil ik vandaag even met jullie uitzoomen.

Ik denk namelijk dat deze tijd ons vraagt om na te denken over welke rol wij willen spelen in de maatschappij. Dat klinkt misschien wat zweverig, wat filosofisch. Misschien heb ik zelf ook makkelijk praten, want ik maak niet dagelijks nieuws. In de rol die ik binnen deze sector speel, kan ik vertragen. Ik heb een reflectieve aard. Ik ben waarschijnlijk een overdenker en misschien ook wel een oversharer. Ik zit nog steeds op allerlei socialmediaplatforms. Ik vind het heerlijk om daar af en toe mijn gedachten te delen.

Maar volgens mij zouden we allemaal af en toe een beetje meer mogen vertragen en reflecteren op ons werk.

Ik wil daarbij graag de journalist Carole Cadwalladr noemen. Zij werd bekend door haar werk rond Cambridge Analytica. Op het International Journalism Festival in Perugia zei zij:

If we as journalists aren’t activists for democracy, then what the fuck are we?

Dat is nogal een uitspraak.

Voor iemand als ik, die heeft geleerd dat activisme en objectiviteit elkaars tegenpolen zijn en dat objectiviteit de kern van journalistiek vormt, voelt zo’n uitspraak bijna als heiligschennis. Maar op zo’n festival zie je ook dat er ruimte is voor mensen die daar anders over denken. Dat onderlinge steun, betrokkenheid en misschien zelfs een vorm van activisme - nog steeds voor velen een vies woord - erbij horen.

En misschien zijn dat wel termen waar we aan moeten wennen. Ik denk dat we er in deze tijd niet meer helemaal omheen kunnen.

Ik wil dat we als sector weer meer samenwerken. Dat we bondgenoten worden van elkaar. Een olievlek van solidariteit, als je wilt.

Dat we het liever samen doen dan alleen, zoals rapper Kleine John zou zeggen. Ik denk dat dit de eerste keer is dat er tijdens een jaarrede naar Kleine John wordt verwezen. Maar goed, de jongeren in de zaal begrijpen de referentie vast.

Als journalisten hebben wij invloed. Als makers hebben wij invloed. Als leden van deze vereniging hebben wij invloed. Wij zitten op plekken waar we impact kunnen maken. Waar we daadwerkelijk impact maken. We bepalen mede de verhalen van deze tijd, ook al realiseren we ons dat soms onvoldoende. En dat brengt verantwoordelijkheid met zich mee.

De verantwoordelijkheid om te reflecteren op onze rol. Om eerlijk te zijn over wat we goed doen en waar we tekortschieten. En om ervoor te zorgen dat jonge mensen die het vak instromen terechtkomen in vruchtbare aarde voor hun ideeën. In gezonde werkculturen. Omgevingen waarin ruimte is om te leren, om fouten te maken en om vragen te stellen.

Ik wil ook niet doen alsof alles vanzelf goed komt zodra jongeren het overnemen. Zo werkt het natuurlijk niet. Wij zijn er ook verantwoordelijk voor dat hun inspiratie ruimte krijgt om te groeien. Dat hun idealisme ruimte krijgt om te bestaan. Dat is ons werk als vereniging. Ons gezamenlijke werk. Misschien is dat idealistisch. Maar idealen horen nu eenmaal thuis aan de horizon. Straks zit hier een panel met Maya Nora Saaid van Middle East Eye, Bob Scholte van Left Laser, Gijs Sanders van De Marker en moderator Mirthe Westrik. Gijs werd vorige maand op een boot richting Gaza gearresteerd door het Israëlische leger omdat hij zijn werk deed. Bob werd geweigerd bij de Tweede Kamer, terwijl zijn medium aan alle criteria voor accreditatie voldeed. Ook dat dossier loopt nog steeds. En Maya Nora bereikt via TikTok en Instagram een generatie die traditionele media grotendeels zijn kwijtgeraakt.

Dit zijn drie totaal verschillende journalisten. En geen van hen past volledig binnen het beeld van wat jarenlang als de ‘serieuze journalist’ werd gezien. En precies daarom zijn zij hier. Omdat deze tijd daarom vraagt. Omdat de ontwikkelingen ons dwingen mee te bewegen. Ik ga straks vooral luisteren naar wat zij daarover te zeggen hebben. Ik zie bij hen een generatie die niet afwacht, maar handelt. Die gewoon begint. Die gewoon doet.

Ik zie al deze ontwikkelingen niet als een sprint, maar als een marathon. Misschien is dat een cliché. Maar voor de lange adem die hiervoor nodig is, geloof ik dat wij alleen samen een verschil kunnen maken.

Dank jullie wel.