NVJ: journalistieke onafhankelijkheid onvoldoende geborgd in hervorming publieke omroep

De NVJ steunt de hervorming van het landelijke publieke omroepbestel, maar mist in het wetsvoorstel belangrijke waarborgen voor onafhankelijke journalistiek en pluriformiteit. Ook laat het voorstel kansen liggen om de publieke omroep beter vindbaar en bereikbaar te maken op digitale kanalen. Dat stelt de NVJ in een position paper dat op 21 oktober is ingediend bij de internetconsultatie.

Rianne Letschert, minister van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap tijdens debat over de hervorming van NPO in de Tweede Kamer op 24 september 2026. Foto: Peter Hilz

Het huidige publieke omroepbestel loopt tegen zijn grenzen aan en de noodzaak tot verandering wordt breed gedeeld. De NVJ ziet dan ook belangrijke verbeteringen in het wetsvoorstel. Zelfregulering blijft de basis voor journalistieke kwaliteit, de ombudsman wordt onafhankelijker en het redactiestatuut krijgt wettelijke minimumeisen.

Tegelijkertijd schiet het voorstel tekort op een cruciaal punt: de bescherming van onafhankelijke journalistiek. Het wetsvoorstel versterkt vooral besturen, toezicht en sanctiemogelijkheden, maar laat de positie van hoofdredacties, redacties en journalisten grotendeels ongeregeld.

Een publieke omroep die bestuurlijk op orde is maar journalistiek kwetsbaar, verliest precies het vertrouwen waarop hij rust. Het publiek moet erop kunnen rekenen dat nieuws en informatie tot stand komen zonder inmenging van overheid, bestuur of commercie. Die zekerheid ontstaat niet in de bestuurskamer, maar op de redactie.

Zeven voorstellen voor versterking

De NVJ doet in de position paper zeven voorstellen om het wetsvoorstel te versterken.

1. Leg de verantwoordelijkheid voor journalistieke kwaliteit bij de hoofdredactie

Leg in de wet vast dat de hoofdredacteur eindverantwoordelijk is voor de journalistieke inhoud onder het eigen redactiestatuut, de mediadirecteur voor het programmeerbeleid en een pluriform aanbod, en het bestuur voor de randvoorwaarden.

2. Geef redactieraden echte bevoegdheden

Geef de redactieraad zwaarwegend adviesrecht bij benoeming en ontslag van de hoofdredacteur, met een motiveringsplicht als het bestuur van dat advies afwijkt.

3. Veranker de ombudsman onafhankelijk in de journalistiek

Laat de ombudsman niet voordragen door een door de minister ingestelde commissie, maar door het college van hoofdredacteuren. Bekrachtig het college van hoofdredacteuren van de landelijke publieke omroepen officieel, zoals dat bij de regionale omroepen al bestaat.

4. Begrens de sanctieketen en bescherm de journalistieke onafhankelijkheid

Begrens de sanctieketen zo dat journalistieke keuzes en inhoudelijke afwegingen buiten het bereik van bestuurlijk toezicht blijven. Richt zelfregulerende maatregelen op systemen en processen, niet op individuele journalisten.

5. Bescherm de mensen die het journalistieke werk doen

Laat gedragscode, honorering, meldvoorziening en klachtenregeling ook gelden voor freelancers en wie via producenten voor de publieke omroep werkt.

6. Borg de publieke taken van de NTR in het nieuwe bestel

Houd de voormalige wettelijke taken bij de NTR, zodat de opgebouwde kennis, ervaring en redacties behouden blijven. Leg in de wet vast dat de NPO ervoor zorgt dat deze taken structureel zijn belegd binnen het nieuwe bestel.

7. Borg pluriformiteit via de identiteit in de redactiestatuten

Leg in de wet vast dat een omroephuis één of meer redactiestatuten kan hebben, zodat de identiteit die in de statuten van de huidige omroepen is beschreven, binnen het omroephuis behouden en beschermd blijft.

Leg vast dat elk redactiestatuut binnen een omroephuis een eigen hoofdredacteur heeft, die eindverantwoordelijk is voor de journalistieke inhoud onder dat statuut, naar voorbeeld van de landelijke kranten.

Publieke omroep moet digitaal vindbaar blijven

Naast deze zeven voorstellen vraagt de NVJ aandacht voor de digitale toekomst van de publieke omroep. Het wetsvoorstel mist concrete maatregelen om de toegang tot publieke informatie op digitale kanalen te waarborgen en te verbeteren.

De NVJ pleit daarom voor een wettelijk verankerde preferente positie in het aanbod van grote digitale platforms en hardwareleveranciers. Zo blijven publieke media goed vindbaar en zichtbaar, juist op de digitale kanalen die mensen onder de 35 veelvuldig gebruiken.

Journalistieke onafhankelijkheid wettelijk verankeren

De NVJ onderschrijft de hervorming, maar benadrukt dat bestuurlijke vernieuwing niet ten koste mag gaan van journalistieke onafhankelijkheid en pluriformiteit. Alleen met aanvullende wettelijke waarborgen ontstaat een publiek omroepbestel waarin deze uitgangspunten daadwerkelijk samengaan.

• Lees hier de volledige position paper van de NVJ