Nieuwe zzp-wet in de maak: wat betekent dat voor jou?

Als het nieuwe wetsvoorstel doorgaat, krijgen zzp'ers alleen vooraf zekerheid over hun positie als ze minimaal drie opdrachtgevers in twee jaar hebben. In een markt die grotendeels in handen is van twee uitgevers, is dat voor freelancejournalisten minder vanzelfsprekend dan het klinkt. De nieuwe regels moeten in 2028 ingaan, als de Tweede Kamer het voorstel aanneemt. Tot 29 oktober kan iedereen reageren, en de NVJ doet dat zeker. Geef jouw feedback daarom aan ons door.

Of iemand zelfstandige is, wordt nu beoordeeld aan de hand van een reeks criteria uit het Deliveroo-arrest. Denk aan wie bepaalt hoe en wanneer je werkt, of je werk structureel deel uitmaakt van de organisatie, hoe lang de opdracht duurt, of je het werk persoonlijk moet doen, hoe hoog je beloning is en of je ondernemersrisico loopt. Geen van die criteria is op zichzelf doorslaggevend. Ze worden allemaal tegen elkaar afgewogen. Sinds de Belastingdienst in 2025 strenger is gaan controleren op schijnzelfstandigheid, maakt die afweging opdrachtgevers onzeker. Sommigen stopten zelfs helemaal met freelancers, ook als dat niet nodig was. De Zelfstandigenwet wil die onzekerheid wegnemen met twee nieuwe toetsen die vooraf duidelijkheid moeten geven.

Toets 1 is de zelfstandigentoets* en kijkt naar de zelfstandige zelf. De vraag is: gedraag je je daadwerkelijk als ondernemer? Dat moet blijken uit een aantal harde kenmerken. Heb je minstens drie opdrachtgevers in twee jaar, zet je geld opzij voor voorzieningen zoals pensioen en arbeidsongeschiktheid én heb je een KvK-inschrijving? Zo ja, dan ben je geslaagd voor toets 1.

Toets 2 heet de werkrelatietoets* en kijkt naar de verhouding tussen zelfstandige en opdrachtgever. Daarbij moet je denken aan criteria als: kun je als freelancer binnen de opdracht ook daadwerkelijk zelfstandig werken? Oftewel, in relatieve vrijheid en aangestuurd op resultaat? Had je ook daadwerkelijk de bedoeling om als freelancer te werken of was het eigenlijk geen keuze? Werk je voor eigen rekening en risico, dus draag je bijvoorbeeld de financiële last als de klus onverhoopt niet doorgaat? Als het antwoord ja is op deze vragen, ben je ook voor deze toets geslaagd.

Wie aan beide toetsen voldoet, komt terecht in wat het kabinet de ‘veilige haven’ noemt. Je hebt dan ‘bewijs’ dat er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Daarmee krijgen jij en je opdrachtgever vóóraf duidelijkheid en zekerheid over je positie als zelfstandige.

Houd er rekening mee dat die veilige haven in de praktijk de norm kan worden. Wij verwachten dat veel opdrachtgevers je alleen nog een klus geven als je aan beide toetsen voldoet.

*meer in detail lezen hoe de twee toetsen in elkaar zitten? Op het uitstekende kennisplatform Zipconomy.nl staat informatie over de toetsen meer gedetailleerd uitgelegd.

Haken en ogen

Voldoe je niet aan de twee toetsen, dan betekent dat niet dat je de klus niet kunt doen. Het betekent alleen dat je geen gebruik kunt maken van de veilige-havencheck vooraf. Je kunt nog steeds daadwerkelijk ondernemer/freelancer zijn, maar dan moet worden gekeken naar de criteria die nu gelden uit het Deliveroo arrest.

Startende journalisten of die journalisten die gaan freelancen naast een loondienstverband, zullen niet meteen drie opdrachtgevers hebben en kunnen niet vanuit die zogeheten ‘veilige haven’ een klus aannemen. Hoe dat in de praktijk uitpakt voor de groep zelfstandigen die niet de twee toetsen kunnen doorstaan, is nog de vraag. Daar zit een grote zorg voor de NVJ.

Goed nieuws is dat inbedding (werk dat structureel deel uitmaakt van de organisatie zoals bijvoorbeeld redactiewerk) in het wetsvoorstel geen rol lijkt te spelen. Ook als je op vaste tijden of op locatie moet werken - omdat een uitzending of deadline dat nu eenmaal vraagt - kun je gewoon zelfstandige blijven. En je mag jarenlang voor dezelfde opdrachtgever werken, zolang je binnen twee jaar ook voor twee anderen hebt gewerkt.

Maar hoewel die drie opdrachtgevers in twee jaar redelijk klinkt, zijn wij toch kritisch op deze eis. Freelance journalisten hebben nu eenmaal te maken met een markt waarin twee grote uitgevers het grootste deel van het journalistieke landschap beslaan. Want schrijf je voor twee dagbladen, lever je een stuk aan een magazine en maak je daarnaast ook nog een podcast? De kans is groot dat het allemaal bij dezelfde uitgever terechtkomt en dan heb je in de ogen van de wet maar één opdrachtgever. Kortom, daar is het laatste woord nog niet over gezegd.

Wat moet je nu weten?

Voorlopig verandert er niets aan de huidige beoordeling van arbeidsrelaties en het werken als zelfstandige. De bestaande regels (afgeleid uit het Deliveroo-arrest) blijven gelden tot het nieuwe wetsvoorstel ingaat. Eén ding verandert wel eerder. Vanaf 2027 geldt een grenstarief voor zelfstandigen van 39 of 40 euro per uur. Verdien je minder, dan kan je als werknemer worden gezien als je je beroept op een arbeidsovereenkomst. Het is dan aan je opdrachtgever om te bewijzen dat je echt zelfstandig werkt, niet aan jou.

Wij denken dat dit laagbetaalde journalistieke freelancers kan helpen in hun onderhandelingen, zeker als er sprake is van stukstarieven - zoals woord- of karaktertarieven - die omgerekend onder het grenstarief uitkomen. Op dit onderdeel van de wetgeving zijn we daarom positief.

Help jij mee?

Wij denken dat er met dit voorstel meer duidelijkheid komt voor zelfstandigen. Maar is de wetgeving met de twee toetsen werkbaar in de journalistieke praktijk? Kan je makkelijk aan drie opdrachtgevers komen in dit medialandschap? We zijn benieuwd hoe jij hier als freelance journalist tegenaan kijkt. Laat het me weten op mvanboldrik@nvj.nl.

Tot 29 oktober kunnen we Den Haag laten weten hoe dit voorstel uitpakt in de journalistiek, en dat gaan we zeker doen. Zie ook: Overheid, Zelfstandigenwet.