Arbeidsmarktmonitor: Dit zijn de zeven grote lijnen uit ons AI-onderzoek

Kunstmatige intelligentie verandert de journalistiek in hoog tempo. Maar hoe kijken journalisten daar zelf naar? Gebruiken ze AI al volop? Maken ze zich zorgen over hun werk? En wat betekent de opkomst van AI voor freelancers, redacties en de arbeidsmarkt? De NVJ Arbeidsmarktmonitor onderzocht het. Na een reeks deelpublicaties op Villamedia zet arbeidsmarktonderzoeker Nick Kivits de zeven belangrijkste inzichten op een rij.

Beeld: Gary Waters

Wie Villamedia de afgelopen weken in de gaten heeft gehouden, heeft ze wel gezien: de wekelijkse publicaties over AI en de journalistiek uit de NVJ Arbeidsmarktmonitor. In die artikelen zoomden we telkens in op één aspect uit ons recente AI-onderzoek, variërend van AI-gebruik onder journalisten tot angst voor baanverlies. Nu die reeks artikelen is gepubliceerd, geeft dat ruimte om uit te zoomen en te kijken naar de overkoepelende thema’s.

AI in de journalistiek: de grote lijnen

 1. Er is een kloof tussen gebruik en beleving

Gebruik en gevoel lopen structureel uit de pas. De meeste journalisten gebruiken AI in hun werk. Zeven op de tien doet dat minstens eens per week. Maar bijna de helft van hen voelt zich daar ongemakkelijk bij. En één op de vier vindt AI-gebruik niet ethisch.

2. ‘Optimism bias’ op individueel niveau

De consensus onder journalisten: AI gaat banen kosten. Maar niet die van henzelf! Zeven op de tien denkt dat er journalistieke banen verloren gaan door kunstmatige intelligentie. Maar slechts één op de vijf maakt zich zorgen over de eigen baan. Een typisch geval van wat je optimism bias noemt: het idee dat onheil vooral anderen treft.

3. De productiviteitsparadox

De belofte van AI: we worden er allemaal een stuk productiever door. Maar dat leidt in de praktijk niet tot minder werkdruk. Vrijgekomen tijd wordt opgevuld met nieuwe taken. De journalistiek is daarin overigens niet uniek: de productiviteitsparadox komt ook in andere sectoren voor. 

4. Freelancers worden achtergelaten

Er ontstaat een tweedeling tussen freelancers en journalisten in loondienst. Freelancers scholen zich veel minder vaak bij over AI dan journalisten met een contract. En zzp’ers hebben in veel gevallen ook geen idee wat het AI-beleid van hun opdrachtgevers is. Ze gebruiken AI minder intensief dan journalisten in loondienst maar maken zich wel meer zorgen over hun eigen positie op de arbeidsmarkt.

5. Jongeren zijn kritischer én terughoudender

Als er één groep is die open staat voor nieuwe technieken, dan zijn het vaak de jongeren. Maar wat AI-gebruik betreft zijn journalisten van 30 jaar en jonger juist terughoudender en kritischer dan oudere collega’s. Jongeren wijzen AI vaker af, vinden AI-gebruik vaker onethisch en vinden vaker dat AI hun werk minder interessant maakt.

6. Volgens journalisten is de werkgever voorstander van AI

Journalisten zien werkgevers als grote voorstanders van AI. Krap drie procent van hen heeft het gevoel dat de werkgever AI buiten de deur wil houden. Dat AI-enthousiasme komt niet alleen terug in beleid. Hoofdredacteuren zijn opvallend positief over AI. Van alle werknemers zien ze AI het minst vaak als bedreiging, ze zijn het vaakst positief over de mogelijkheden voor hun eigen werk en vinden het vaakst dat werkdruk daalt door inzet van AI. Directie en redactionele leiding omarmen AI.

7. AI-vacatures worden vooral intern ingevuld

Dat journalistieke organisaties AI omarmen, is dan weer niet terug te zien in vacatures. In baanoproepen voor journalisten, redacteuren en gerelateerde functies wordt nauwelijks om AI-vaardigheden gevraagd. Toch ziet een deel van de journalisten dat er wel degelijk AI-functies zijn ontstaan op hun redactie. Maar deze worden tot op heden vooral intern ingevuld.

Jezelf verder verdiepen

Achter deze grote lijnen gaat een keur aan data schuil, met nog veel meer interessante conclusies. Wil je je verder verdiepen? Lees dan vooral de publicaties op Villamedia. Een rechtstreekse vraag over AI in de journalistiek kun je stellen aan de Arbeidsmarktmonitor-chatbot

• Nog weinig vraag naar AI-vaardigheden in journalistieke vacatures

• Journalisten zetten AI regelmatig in, maar voelen zich daar vaak ongemakkelijk bij

• Journalisten zien AI als kans én bedreiging, maar zorgen wegen zwaarder

• Journalisten denken dat AI banen kost, maar niet die van henzelf

• Freelancers verliezen geen werk door AI, maar ze lopen wel achter op werknemers

• Journalisten zien productiviteitswinst door AI, maar niet minder werkdruk

• Journalisten zien werkgevers AI omarmen

 Hoe nu verder?

Het onderzoek naar AI in de journalistiek is nog niet afgerond. Waar we ons nu vooral hebben gericht op kwantitatief onderzoek, gaan we ons de komende tijd richten op een kwalitatieve verdiepingsslag. We voeren daarvoor gesprekken met universiteiten en hogescholen, om te zien of we hierin samen kunnen optrekken. Daarover later meer.