Mel Boas: ‘Telkens jezelf opnieuw uitvinden’
Voor wie in Zeist en omgeving een krant openslaat of online kijkt, is de kans groot dat hij al eens langs is gekomen: Mel Boas (1962), fotojournalist uit Zeist. Hij legt het dagelijkse leven in de regio vast voor het AD Utrechts Nieuwsblad en andere DPG-edities en werkt daarnaast voor gemeenten, woningcorporaties, festivals, zorginstellingen en bedrijven. Altijd met hetzelfde uitgangspunt: de wereld laten zien zoals hij die ziet, met aandacht voor gewone gebeurtenissen, ontmoetingen en een milde knipoog.
)
)
Fotograferen hoort bij zijn leven zolang hij zich kan herinneren. Al als kind speelde een camera een rol, eerst als speelgoed in een cornflakes-pak, later in de doka van zijn vader. Daar zag hij hoe beelden uit het niets op papier verschenen. Het gevoel van magie en concentratie is hij nooit kwijtgeraakt. ‘Eigenlijk vond ik fotograferen in mijn studententijd al leuker dan in de collegebanken zitten’, zegt hij. ‘Maar ik had geen idee hoe je daar een bestaan van kon maken.’
Van kantoorbaan naar fotojournalist
Zijn beeld van het beroep was lang dat van de fotozaak in het winkelcentrum in Rotterdam-Hillegersberg, waar hij opgroeide. ‘De eigenaar, Van Reewijk, maakte prachtige treinfoto’s en had zelfs een fotoboek, maar overdag was hij vooral rolletjes in en uit camera’s aan het halen bij vaste klanten. Dat zag ik niet als mijn toekomst.’ Pas later, toen hij fotograaf Marco Borggreve leerde kennen, ging er iets veranderen. ‘Hij fotografeerde klassieke musici en had daar echt zijn eigen aanpak voor. Toen viel het kwartje: je kunt dit vak ook zélf vormgeven.’
Toch duurde het nog even voordat hij het roer omgooide. Boas studeerde economie, werkte in de automatisering bij Interpay (bancaire organisatie bezighield met de verwerking van het elektronisch betalingsverkeer in Nederland – red.) en had, zoals hij het zelf noemt, ‘een heel gewoon kantoorbaanleven’. Tot hij boventallig werd en de vraag op tafel lag: wat nu? ‘Ik wilde iets anders dan elke dag dezelfde mensen bij hetzelfde koffiezetapparaat. Ik zocht creativiteit, vrijheid en bijzondere ontmoetingen. Vanzelf kwam ik weer uit bij fotografie. Ik besloot: als ik het nog een keer ga proberen, moet ik het nu doen.’
Hij schreef zich in bij de Fotoacademie in Amsterdam en studeerde daar in 2012 af met het project Landschap van de Shoah, over het alledaagse landschap rond plekken waar de Holocaust heeft plaatsgevonden. ‘Dat project heeft me geleerd anders te kijken: hoe veel geschiedenis schuilgaat in een ogenschijnlijk gewoon veld of bosrand.’
Fotoblog Oog op Zeist
Na zijn afstuderen begon hij in Zeist een fotoblog: Oog op Zeist, later Zeist in Beeld. Daarvoor trok en trekt hij dagelijks de wijk in, fotografeert activiteiten, vrijwilligers, sport, cultuur en politiek. Dat levert niet alleen een groeiend archief op, maar ook herkenning. ‘Door Oog op Zeist ben ik van een onbekende naar een bekende fotograaf in de regio gegroeid. Het dwong me om overal op af te stappen en steeds weer nieuwe verhalen te zoeken.’
De redactie van het AD Utrechts Nieuwsblad ontdekte zijn werk en rond 2014–2015 volgden de eerste opdrachten. Sindsdien is hij vaste regionale fotojournalist voor DPG Media, de uitgever van onder andere het AD en de regionale edities daarvan.
Portretten met context en humor
In zijn journalistieke werk spelen context en mensen de hoofdrol. Portretten maakt hij het liefst in de omgeving waar iemand leeft of werkt. ‘Ik heb niet zo veel met iemand tegen een kale muur. Ik wil zien waar iemand thuishoort. Laat een wethouder tussen de bewoners staan, een vrijwilliger in het buurthuis, een muzikant in de zaal. En als het kan, stop ik een vleugje humor in mijn foto’s. Humor ligt vaak gewoon op straat. Met foto’s kun je verbinding, verwondering en plezier doorgeven.’
Naast portretten maakt hij veel reportages van evenementen, buurtprojecten en stedelijke vernieuwing. Daar zet hij regelmatig zijn drone bij in, een toestel uit de mini-klasse. ‘Een drone geeft een perspectief dat je vanaf de grond nooit krijgt. Voor bewoners en lezers maakt het veel inzichtelijker wat er in een wijk gebeurt: waar een nieuw bouwproject komt, hoe een terrein in de omgeving ligt, wat de schaal van een ingreep is. Soms gebruik ik ’m ook voor een portret op hoogte, gewoon om het beeld net even anders te maken.’
Ook verzorgt Boas tegenwoordig videoproducties en interviews voor zijn opdrachtgevers: ‘Als fotograaf kun je niet meer volstaan met alleen foto’s maken. Bij veel opdrachten draai ik, naast het fotograferen, ook korte video’s of een klein interview mee, als bijvangst voor online of social media. De montage laat ik aan de opdrachtgever of een editor over, dan kan ik me blijven richten op het maken van het beeld en het contact ter plekke.’
Mooie en lastige kanten
Mooi aan het vak vindt hij de combinatie van vrijheid, verrassing en verantwoordelijkheid. ‘Elke dag is anders. Je stapt ergens binnen, kent niemand, en binnen een paar minuten moet je mensen op hun gemak krijgen en tegelijk scherp blijven op het verhaal. In één beeld probeer ik zoveel mogelijk mee te geven: wie, wat, waar, en als het lukt nog een laagje daaronder.’
Tegelijkertijd is hij eerlijk over de lastige kanten. De discussie over privacy en AVG heeft het werken op straat veranderd. ‘Toen ik in 2014 met Oog op Zeist begon, vond bijna iedereen het leuk om gefotografeerd te worden. Nu krijg je vaak meteen: ‘Je mag hier niet fotograferen, je mag mij niet op de foto zetten’. Terwijl de regels voor fotojournalistiek en straatfotografie echt anders liggen dan veel mensen denken. Ik merk dat ik soms een mooi moment toch niet fotografeer. Dat vind ik jammer.’
Telkens jezelf opnieuw uitvinden
Over de toekomst van het vak is hij nuchter en nieuwsgierig tegelijk. Hij ziet technologie vooral als gereedschap dat steeds verandert. ‘Bij de komst van digitale fotografie dachten veel organisaties: we doen de foto’s zelf, we hebben nu een camera. Daar zijn de meesten ook weer van teruggekomen. Met AI en andere technieken zal het niet anders zijn. Je moet de goede kanten ervan gebruiken om je werk te verbeteren. Tegelijk maak ik me zorgen over generatieve AI en bedrijven die het internet leeg schrapen. Dat raakt direct aan ons bestaansrecht.’
Boas verwacht dat de eerste fascinatie voor ‘nep maar echt lijkend’ beeld wel zal slijten. ‘We hebben het ook gezien met 360-graden-fotografie en waarschijnlijk straks met drones: eerst doet iedereen het, daarna wordt het gebruikt als het echt iets toevoegt. Als fotograaf moet je blijven leren en je telkens opnieuw uitvinden.’
Gewoon mee doorgaan
Ondanks zijn leeftijd ziet Boas geen reden om het rustiger aan te doen. Wel denkt hij na over hoe je lang in het vak kunt blijven. ‘Fotografie is gelukkig iets wat je niet meteen hoeft los te laten als je fysiek wat minder wordt. Je kunt altijd anders gaan werken, lesgeven, begeleiden, archiveren.’
Aan jonge collega’s en mensen die overwegen om fotojournalist te worden, geeft hij één advies mee: ‘Kijk vooral naar je netwerken. In welke omgeving heb je plezier, wie gunt het je om te fotograferen? Netwerken en de gunfactor zijn echt de sleutel. Laat zien wat je kunt, wees aanwezig, en van daaruit rol je vanzelf verder. En blijf jezelf vernieuwen. Dat probeer ik zelf ook te doen, in fotografie én in video. Ik ga daar gewoon mee door tot ik het niet meer kan.’
Waarom NVF-lid?
Dat is precies waarom hij lid is van de NVF en ook van een belangenorganisatie als DuPho. ‘Ik heb in 2019 ook voor de deur gestaan van het ANP-Hollandse Hoogte, bij de actie #fotojournalistiekheefteenprijs. We hebben clubs nodig die namens ons een standpunt innemen richting politiek, uitgevers en techbedrijven. Organisaties als PersVeilig zijn belangrijker dan je denkt. Zelfs in de relatief rustige regio Utrecht kom je situaties tegen waarin mensen je werk niet waarderen, op zijn zachtst gezegd. Het moet helder zijn: van fotografen en journalisten blijf je af.’
Als NVJ-lid sta je niet alleen.
Meedoen?
Voor de rubriek NVF Uitgelicht in Focus Magazine zijn wij altijd op zoek naar NVF-leden. Wil jij je werk ook in het oudste fotografietijdschrift van Nederland en in de NVF-nieuwsbrief laten zien? Neem dan contact op met Paul Teixeira.