Marielle van Uitert: ‘Eigenlijk had het doek voor mij al in Syrië moeten vallen, nadat ik daar was gekidnapt’

Het interview verloopt ietwat chaotisch: Van Uitert is in haar enthousiasme niet te stuiten en dat staat een keurig gestructureerd vraaggesprek soms in de weg. Maar uit alles spreekt een grote drijfkracht en – hoe clichématig het ook mag klinken – passie voor het fotojournalistieke vak. Dat laatste was altijd al sluimerend aanwezig, zegt Van Uitert. ‘Mijn opa was anti-NSB en kwam daardoor tijdens de Tweede Wereldoorlog terecht als gevangene in Kamp Vught. Hij heeft daarover nooit gesproken, maar ik wilde onbewust die onvertelde verhalen zelf invullen en ontsluieren. Daarmee is misschien het journalistieke zaadje geplant.’

Van creditcontroller tot oorlogsfotograaf

Na een studie aan de Hogeschool Toerisme en Verkeer in Breda ging Van Uitert als credit controller/boekhouder en planner aan de slag bij ArboNed. Een baan die haar reislust financieel faciliteerde: ‘Ik ging bijvoorbeeld op zwerftocht door Afrika, met mijn camera om de nek en papieren zakken vol met filmrolletjes. Daar schreef ik verhalen over en die werden soms, samen met mijn foto’s, in de stadskrant van Breda geplaatst.’

Tijdens een van die verre reizen kwam het tot een aha-moment. Van Uitert was in Thailand waar zij de opleiding tot divemaster en duikinstructeur volgde. Tijdens een uitstap naar Vietnam, kocht zij een Franstalige uitgave van een boek over de Vietnamoorlog, met daarin de beroemde foto gemaakt door fotojournalist Nick Ut. Diens foto van een Vietnamees meisje dat na een Amerikaans bombardement met napalmbommen naakt over straat rent, gaf haar het definitieve zetje. ‘Toen wist ik het: ik word oorlogsfotograaf.’

Dat leidde uiteindelijk tot een vervolgstudie aan de Fotovakschool in respectievelijk Boxtel en Amsterdam. Tijdens die studie bleven het buitenland en de beeldverhalen lokken. Zo was zij in Antwerpen met haar partner om een vriendschapsring te kopen, wat uiteindelijk uitmondde in een reportage over de orthodoxe joden die daar leven. Tussendoor trok Van Uitert naar Afghanistan om als embedded fotograaf in en rond Kamp Holland in Uruzgan te fotograferen. Maar ook om de veerkracht van de vrouwen daar in beeld te brengen: ‘Wat een kracht zit er achter die sluiers!’

Na de fotografieopleiding volgde een grote en diverse hoeveelheid conflicten en bendegeweld die zij als oorlogsfotograaf in beeld bracht: van Afghanistan, Irak, Syrië en Gaza tot El Salvador, Colombia en Mexico. Altijd met oog voor de menselijke kant achter de amorfe oorlog. Het leven van een conflictfotograaf leverde haar ook de nodige gevaarlijke situaties op. Zo ontkwam zij in Afghanistan ternauwernood aan de dood door de Taliban (‘Dat was wel een ontgroening’) en kwam zij met de schrik vrij na een ontvoering door leden van Jabhat al-Nusra (een vertakking van Al-Qaida) in Syrië.

Ommekeer

De omslag van oorlogsfotografie naar maker van wetenschappelijk documentair werk kwam voor Van Uitert na een aangrijpende episode in Mexico. Zij fotografeerde er in 2018 het geweld van drugskartels. ‘Het was een erg duistere periode. Mijn verhalen werden steeds heftiger, maar ik was daarin wel succesvol. Eigenlijk had het doek voor mij al in Syrië moeten vallen, nadat ik daar was gekidnapt. In Mexico ging het toch fout. Ik had de nodige toestemmingen gekregen om daar te kunnen fotograferen. Dat maakte de lokale journalisten weer jaloers. Toen ik met het Body Recovery-team in de woestijn op reportage was, hebben lokale journalisten foto’s van mij gemaakt. Die kwamen op de voorpagina van kranten daar, waarbij vermeld stond dat ik een Nederlandse journaliste was. Dat is het laatste dat je wilt, als fotojournalist moet je in dat soort situaties juist niet opvallen. Ik werd toen echt bang. Durfde mijn hotel zelfs niet meer uit. Om het land uit te komen moest ik nog naar de luchthaven, en ik wist: dan worden journalisten gepakt, want kartelleden weten heel goed wanneer ze je moeten pakken.’

Het lukte Van Uitert om ongeschonden in Nederland te geraken. Het Mexicaanse verhaal kreeg onbedoeld toch nog een staartje, vertelt ze: ‘Ik kreeg voor die reportage een prijs in een Zilveren Camera-categorie. Daar baalde ik ook wel van: ik kreeg er namelijk een telefoontje over van een kartellid uit Mexico. Die zei: “We weten je te vinden.” Gelukkig heb ik het een en ander aan hem kunnen uitleggen, waarna hij er wel mee akkoord ging en zelfs trots was dat ik deze verhalen wilde delen’.

De wolf

De vele reportages hebben haar – naast de nodige kopzorgen – publicaties in een keur van media in binnen- en buitenland opgeleverd. Van Nieuwe Revu, NRC, het Parool, Trouw en de Volkskrant tot The New York Times, Wall Street Journal, die Welt, de BBC en National Geographic Magazine. Bij de National Geographic Magazine-edities betrof het haar werk ná de ommekeer in Mexico. Na een adempauze, gooide Van Uitert het over een andere boeg. Haar liefde voor dieren in het algemeen en honden in het bijzonder zorgde voor een verandering van onderwerp: ze ging de wolf in binnen- en buitenland volgen met haar camera.

‘Ik bepaal wat en hoe en hoe lang ik daarmee bezig ben. Bijvoorbeeld hoe lang ik in de bossen zit om de wolf te fotograferen. Omdat je de tijd kunt nemen, ontstaan er echt mooie verhalen.’ Zij heeft onder andere de wolven in Nederland gefotografeerd, waaronder de inmiddels doodgeschoten ‘Bram de Wolf’. Maar ook in België, Duitsland en zelfs Brazilië (de zogenoemde ‘gemaande wolf’) en Ethiopië (‘Samen met een groep biologen in de bergen op 4.000 meter hoogte wolven vangen en taggen’) heeft zij de dieren vastgelegd. Naast de nodige publicaties, komt er binnenkort ook een bijzonder boek over de wolf van haar hand.

‘Met het ambacht bezig’

De mindere aspecten van de fotojournalistiek zijn volgens Marielle van Uitert terug te voeren op de financiële kant van de zaak: ‘Over het algemeen wordt er slecht betaald, het zijn soms belachelijke prijzen. En bij sommige media plaatsen ze je jouw foto’s door in hun andere titels zonder dat je daarvoor verder betaald krijgt. Dat is echt heel slecht.’

Iets positiever is zij over de toekomst van de fotojournalistiek, al zijn daar kanttekeningen bij te plaatsen. ‘Artificial Intelligence wordt wel een concurrent voor de fotojournalistiek. Ik zien nu nog meestal wel of iets met behulp van AI is gemaakt, maar de ontwikkelingen gaan heel erg snel. Als de gemanipuleerde beelden bijvoorbeeld door een regime zonder normen en waarden worden gemaakt en verspreid in voor hen welgevallige kranten, dan wordt het echt gevaarlijk. Zeker voor mensen die bijvoorbeeld geen toegang hebben tot onafhankelijke bronnen.’ Maar zover is het (hopelijk) nog niet, aldus Van Uitert. ‘Ik ben nu zelf lekker met het ambacht bezig zoals het moet zijn, als boom verkleed in de bossen om wolven te fotograferen. Ik zie het wel als het zover is. Je kunt het toch niet tegenhouden.’

NVF/NVJ

Van Uitert is sinds 1999 lid van de NVF/NVJ. ‘Ik was altijd lid omdat ik een perskaart nodig had. Daarnaast gebruikte en gebruik ik ook het prikbord van Villamedia.nl om een schrijvend journalist mee te krijgen op een reis (nog steeds). Villamedia vind ik ook boeiend om de redactionele inhoud. Daarnaast vind ik de juridische diensten van de NVF/NVJ goed, het geeft wel een veilig gevoel.’

Bijschrift foto bovenin: El-Salvador: na een moordaanslag op twee politieagenten, wordt de jacht geopend. Jongeren worden uit de dorpen getrokken en zonder proces vastgehouden

Wolf GW3237m (‘Bram’) voorafgaand aan de sectie bij het Dutch Wildlife Health Centre in Utrecht op 17 december 2025

Chora, Afghanistan: meisje beschermt haar broertje als Nederlandse ISAF-militairen door het dorp patrouilleren