Wat komt er met AI allemaal op ons af?

BESTUURSBLOG - Als mijn tante mij een foto appt van een pinguïn aan de keukendeur en een tweede verderop in haar (besneeuwde) achtertuin, vind ik dat grappig. Als het X-account Buitengebieden, bekend van dierenfilmpjes, online post hoe een kat loert op twee vogeltjes, de sprong waagt en prompt wordt ondergedompeld in een bult sneeuw, lach ik.

Fotograaf: Jitske Seckel

De afzender had ook gelachen, schreef hij in een reactie onder het bericht, maar zette er ook bij dat het AI was. Ik had het in eerste instantie niet in de gaten. Dat gebeurde toen ik bij een tweede keer kijken zag hoe de kat na zijn knullige actie een pufje sneeuw uitblies.

AI, artificiële intelligentie, gaat de komende jaren onze media alleen maar meer overspoelen – en niet alleen met kattenfilmpjes. Toen een ICE-agent in Minneapolis demonstrante Renee Nicole Good in haar auto doodschoot, stroomden de sociale media vol met filmpjes van ICE-agenten die zich misdroegen en geweld gebruikten. Van waar, tot minder waar tot niet waar. Uiteraard dook er ook beeldmateriaal op van die ‘vervelende’ demonstranten die agenten beletten hun ‘belangrijke’ werk te doen. Er waren beelden die echt waren, maar ook die minder echt waren. Of uit context bleken.

Hoe dan ook, alles volgde elkaar zo vlug op dat het onmogelijk was om het waarheidsgehalte snel en adequaat te kunnen beoordelen. En als iets dan desinformatie bleek, was het kwaad vaak al geschied. Want: grif gedeeld, punt gemaakt, beeldvorming bepaald. En AI jaagt polarisatie verder aan. Voor de nabestaanden van Renee Good kwam er een crowdfunding, die meer dan een miljoen dollar opleverde. Maar voor de ICE-schutter ook – en ook hij is nu miljonair.

Journalistieke media worstelen met AI, en tegelijk experimenteren ze er volop mee. Dat moet ook, maar ze staan op grote achterstand. In hoeverre ze in staat zullen zijn die in te lopen is de vraag. Het is geen eerlijke strijd. De snelheid waarmee big tech de advertentie-inkomsten van de klassieke media opslurpte, viel al niet bij te benen. Het is een volgend zwaard van Damocles dat boven ons vak hangt. Google, Meta en de anderen zijn nu met reuzenstappen hun AI-tools verder aan het professionaliseren en worden daarbij doorgaans ook niet gehinderd door een (streng) moreel kompas. Terwijl traditionele mediabedrijven op dit moment meer bezig zijn met het ‘hoe’, en minder met het ‘wat’.

Natuurlijk kan er een moment komen dat als te vaak de vraag moet worden gesteld klopt dit wel?, het besef weer groeit dat je beter kunt vertrouwen op het journalistieke handwerk. Op de journalist die met echte mensen heeft gepraat. Die echte documenten opduikelt. Die erbij is geweest. De pen is machtiger dan het zwaard, niet waar?

Ik hoop het. Al Capone zei ook: neem nooit een mes mee naar een pistoolgevecht. En een zwaard, dat is eigenlijk gewoon een groot mes.

Robbert Minkhorst is penningmeester bestuur NVJ