NVJ, Lira en Auteursbond werken toe naar collectieve regeling voor AI-gebruik van werk van makers

Tijdens een recente kennissessie van de NVJ, Lira en Auteursbond werd duidelijk hoe generatieve AI-systemen op grote schaal journalistiek en ander creatief werk gebruiken voor het trainen van taalmodellen. Daarom werken  deze belangenorganisaties samen aan een collectieve aanpak waarmee freelance makers meer zeggenschap krijgen over het gebruik van hun werk door AI en moet er toegewerkt worden naar een vergoeding. 

Meer dan zeshonderd signalen van makers

De zorgen leven breed. Toen de NVJ en de Auteursbond makers opriepen om te controleren of hun werk voorkwam in bekende AI-datasets, kwamen er meer dan zeshonderd reacties binnen van auteurs, vertalers en journalisten. Volgens Michelle Mastenbroek, jurist bij Lira, kwam hieruit niet alleen frustratie naar voren, maar vooral een duidelijke vraag aan onze organisaties: “gaan jullie dit oppakken?” Dat is precies wat er nu gebeurt. De NVJ, Lira en de Auteursbond trekken gezamenlijk op om de positie van schrijvende makers te versterken ten opzichte van Big Tech en AI-systemen.

Waarom  is dit een probleem?

Voor veel freelancers voelt AI nog als iets  groots waar je als individu weinig tegen kunt beginnen. Milen van Boldrik, secretaris Zelfstandigen van de NVJ: ‘Jouw artikelen kunnen in datasets zitten die worden gebruikt voor AI-training. Daar is geen toestemming voor gevraagd, er is geen transparantie over het gebruik en je krijgt er niets voor betaald terwijl ze wel jouw werk gebruiken.’

Het gaat daarbij niet alleen perse om een vergoeding. Ook speelt de principiële vraag over zeggenschap: willen makers eigenlijk wel dat hun werk wordt gebruikt om AI-systemen te trainen? ‘Zonder journalistiek en ander creatief werk zouden veel van die systemen niet eens bestaan. Dan is het logisch dat makers ook iets te zeggen moeten hebben over hoe hun werk wordt gebruikt.’

Collectieve oplossing

Volgens de betrokken organisaties is dat geen gevecht dat individuele makers kunnen winnen. De bedrijven achter generatieve AI beschikken immers over enorme hoeveelheden data en geld. Daarom wordt gewerkt aan een collectieve oplossing via Lira. Als collectieve beheersorganisatie int Lira al vergoedingen voor grootschalig gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk en verdeelt die onder makers. Het doel is dan ook helder: toewerken naar een collectieve vergoeding voor freelance makers voor AI-gebruik via Lira. 

Dat gebeurt niet morgen

Tegelijkertijd werd tijdens de bijeenkomst duidelijk dat dit geen kwestie van een paar maanden is. Om namens makers te kunnen onderhandelen zijn mandaten nodig. Ook zal het aansluitingscontract van Lira op termijn moeten worden aangepast, zodat Lira makers expliciet kan vertegenwoordigen bij afspraken over het gebruik van hun werk voor AI. Dat vraagt tijd en een breed draagvlak onder makers.

De strategie bestaat uit drie sporen:

• Juridisch: zoals de sommatie aan Meta en het creëren van ruimte voor gesprekken en afspraken. 

• Lobby: nationaal en Europees werken aan regels en erkenning van collectieve oplossingen.

• Communicatie: aandacht voor onze boodschap vragen en zorgen dat zichtbaar wordt dat makers dit belangrijk vinden en bereid zijn zich daarachter te scharen.

Wat je nu al kunt doen:

• Let goed op AI-clausules in nieuwe contracten die je met uitgevers afsluit en vraag bij twijfel advies aan onze juristen via het juridisch spreekuur

• Deel je ervaringen en signalen uit de praktijk met de NVJ  via secretaris Zelfstandigen mvanboldrik@nvj.nl

• Denk mee over de vraag hoe journalistiek werk beschermd en eerlijk beloond kan blijven worden. De NVJ, Auteursbond en Lira organiseren periodiek kennissessies hierover.

• Spreek steun uit voor collectieve actie wanneer daarom wordt gevraagd.

De komende maanden informeren we je over nieuwe ontwikkelingen, juridische stappen en vervolgstappen richting een collectieve regeling. Als makers straks een sterke positie willen hebben tegenover Big Tech, dan begint dat nu met betrokkenheid en steun vanuit de sector.

#ZonderMakersGeenAI

Met dank aan Michelle Mastenbroek van Lira voor het uitwerken van de kennissessie.