Het vernieuwde auteurscontractenrecht: wat betekent dit voor freelancejournalisten?

Per 1 januari 2026 is het auteurscontractenrecht in de Auteurswet aangepast. Die veranderingen kunnen belangrijk voor jou zijn als maker. NVJ-jurist Jeanine Minkema licht toe welke punten er zijn gewijzigd en waar (foto)journalisten extra op moeten letten. 

Campagne van Federatie Beeldrechten (o.a. NVJ en NVF) om social media platforms op te roepen een eerlijke vergoeding te betalen voor auteursrechtelijk beschermd beeldmateriaal (Foto: Erald van der Aa)

Geen akte meer nodig voor een exclusieve licentie 

Voorheen moest een overdracht van auteursrechten of een exclusieve licentie altijd in een notariële of onderhandse akte worden vastgelegd. Die verplichting vervalt nu. 

Een schriftelijke vastlegging blijft wel verplicht. 

Dat maakt het in de praktijk eenvoudiger, maar vraagt ook meer oplettendheid van makers. Een exclusieve licentie of overdracht kan nu makkelijker onderdeel zijn van een contract of zelfs van algemene voorwaarden, bijvoorbeeld verstopt in kleine lettertjes. 

Controleer dus altijd goed of er sprake is van exclusiviteit of overdracht en onder welke voorwaarden dat gebeurt.  

Alleen expliciet genoemde exploitatievormen worden overgedragen  

Een belangrijke verduidelijking is dat alleen de exploitatievormen die letterlijk in het contract staan, worden overgedragen of exclusief in licentie worden gegeven. 

In de overeenkomst moet dus duidelijk zijn vastgelegd wat wel en niet mag, bijvoorbeeld: 

• online publicatie; 

• hergebruik in databanken; 

• internationale doorplaatsing;

• archivering; 

• of training voor AI-doeleinden. 

Deze wijziging moet voorkomen dat makers onbedoeld meer rechten weggeven door vage of algemene contractuele formuleringen. In de praktijk blijft het wel opletten: er kan nog steeds discussie ontstaan over hoe contractteksten worden geïnterpreteerd.  

Persoonlijkheidsrechten na overlijden  

Nieuw is dat persoonlijkheidsrechten na overlijden niet meer alleen via een testament kunnen worden geregeld. Heeft een maker niets vastgelegd, dan mogen nabestaanden deze rechten uitoefenen. 

Eerder vervielen deze rechten feitelijk als er geen testament was, iets wat veel makers niet wisten. De nieuwe regeling biedt daardoor betere bescherming voor het werk van makers na overlijden.  

Collectieve tarieven worden als billijk beschouwd 

Vergoedingen die zijn afgesproken tussen een vereniging van makers, zoals de NVJ, en een exploitant (of exploitantenvereniging) worden voortaan vermoed billijk te zijn. Een rechter zal minder snel oordelen dat zo’n tarief onbillijk is, waardoor collectieve afspraken juridisch sterker worden. Collectieve afspraken krijgen meer juridische kracht en ze bevatten vaak afspraken over jaarlijkse indexatie, die anders niet vanzelfsprekend te realiseren zijn.  

Collectieve tarieven vormen daarmee een stevige bodem die freelancers beschermt in een sector met beperkte onderhandelingsmacht, zoals de journalistiek. Tegelijk vraagt dit om extra scherpte bij het vaststellen van die tarieven. Milen van Boldrik, secretaris Zelfstandigen: ‘De NVJ zal daarom opnieuw kijken naar de afgesproken tarieven in de Fair Practice Code en de DPG-werkcode en of die nog voldoen.’  

Ontbinding bij onvoldoende exploitatie (non-usus) 

Maakt een exploitant geen of nauwelijks gebruik van de verkregen rechten? Dan kan de maker de overeenkomst voortaan ontbinden in plaats van alleen opzeggen. 

De rechten keren dan terug naar de maker. 

Dit voorkomt dat makers vast blijven zitten aan contracten waarbij hun werk niet wordt gebruikt en zij geen uitzicht hebben op inkomsten of hergebruik.  

Vragen over je contract of licentie? Neem contact op 

Heb je twijfels over een licentie, bijvoorbeeld in algemene voorwaarden? Als NVJ-lid kun je terecht bij het juridisch spreekuur van de NVJ waar gespecialiseerde juristen met je meekijken.