‘Stel jezelf nooit voor in een video. Lever direct iets waardevols aan de kijker’

Newsfluencers: de verpersoonlijking van nieuws op nieuwe platforms. Een nieuw soort journalist is opgestaan. Via online media bereiken zij, beter en meer dan traditionele media, een jonge doelgroep. Wat is daarvoor hun geheim en hoe verschillen zij van de ‘traditionele’ journalist? In het NVJ Café ging moderator Mirthe Westrik in gesprek met Maya Nora Saaid van Middle East Eye, Bob Scholte van Left Laser, Gijs Sanders van De Marker.

Fotograaf: The Arrows / Tessa Derksen

De rode draad van het panelgesprek was eensgezind: volgens de drie makers ontbreekt in veel nieuwsberichtgeving te vaak de context die nodig is om gebeurtenissen echt te begrijpen.

De behoefte aan context

Myrthe Westrik opende het gesprek met Gijs Sanders, die onlangs meevoer met de Gaza Flotilla en daar een documentaire over maakte. Voor hem was juist de informatieoorlog rond de actie aanleiding om er journalistiek onderzoek naar te doen. Volgens Sanders blijven veel nieuwsverhalen steken bij incidenten, terwijl de achterliggende ontwikkelingen onderbelicht blijven. ‘Als er een uitspraak wordt gedaan, gaan we het daar een week over hebben. Maar waar komt zo'n uitspraak vandaan? Dat ontbreekt vaak.’

Maya Nora Saaid herkent dat gemis. Zij begon jaren geleden met het maken van video's nadat zij zelf op zoek was gegaan naar achtergrondinformatie over de explosie in Beiroet. ‘Ik keek het nieuws en dacht: ik snap er geen bal van. Wat gebeurt hier eigenlijk? Waarom ruimen burgers de puinhoop op en niet de overheid?’ De informatie was er wel, maar dan overal en nergens. ‘Toen dacht ik: ik ga het gewoon op TikTok uitleggen.’

Volgens haar worden veel internationale ontwikkelingen in Nederlandse media nog te vaak als ver-van-ons-bednieuws behandeld. ‘Dat laat juist niet zien hoe de wereld met elkaar verbonden is. Maar misschien is dat wel mijn eigen visie op de wereld. Ik vind dat het lijden van mensen, dat dat gewoon niet oké is. Of dat nou in Nederland is, of in Palestina, of in Azië.’

Bob Scholte kwam recent nadrukkelijk in beeld nadat hij PVV-Kamerlid Gideon Markuszower de uitspraak ontlokte dat Palestijnse vluchtelingen met “maximaal geweld” tegengehouden zouden moeten worden. De ophef die daarop volgde vormde voor hem juist een illustratie van een breder probleem in de journalistiek: de focus op incidenten zonder voldoende aandacht voor de achterliggende context. ‘Het ging alleen over de uitspraak, maar niet over de context waarin die uitspraak gedaan werd.’

Vanuit een bepaald wereldbeeld

Een belangrijk deel van het gesprek draaide om de vraag in hoeverre journalisten werkelijk objectief kunnen zijn. Bob Scholte stelt dat iedere journalist vanuit een bepaald wereldbeeld werkt. ‘De Nederlandse journalistiek heeft ook altijd een bepaalde blik op de wereld gehad.’ Volgens hem is het belangrijker om daar open over te zijn dan te doen alsof die positie niet bestaat.

Gijs Sanders probeert zich bewust te zijn van zijn objectiviteit. bestaat volledige objectiviteit niet. ‘Ik denk dat de context waarin je opgroeit, de opvoeding die je meekrijgt, de mensen waar je bekend mee bent, het land waarin je opgroeit, dat allemaal invloed heeft waar je op aan gaat.’ Juist daarom pleit hij voor meer bewustzijn van eigen vooroordelen. Als voorbeeld noemde hij journalistieke reflexen die vaak onbewust zijn. ‘Dat de expert wit is en het slachtoffer zwart. Dat zijn beelden waar we onbewust mee opgroeien en hebben invloed op de keuzes die je maakt.’

Voor Maya Nora Saaid vormde haar eigen achtergrond haar blik op internationale ontwikkelingen. Ze groeide op met andere verhalen dan veel Nederlandse leeftijdsgenoten. ‘Dat doet iets met hoe je naar de wereld kijkt.’

We hadden de context al

Waarom slagen deze makers erin jongeren te bereiken waar traditionele media soms moeite mee hebben? Volgens Saaid heeft hun groei ook te maken met timing. ‘Wij doen dit al tien jaar. Toen ik begon, voelde ik me enorm eenzaam als journalist. Niemand hield zich bezig met wat er in het Midden-Oosten gebeurde.’ Dat veranderde na 2023. ‘Mensen gingen opeens op zoek naar: wat gebeurt er daar eigenlijk? Wij hadden die context al. En op die manier zijn we ook heel hard gegroeid.’

Volgens Sanders heeft het ook te maken met vertrouwen. Jongeren vertrouwen eerder een bekend gezicht dan een merknaam. ‘Door influencers, YouTubers en makers op sociale media zijn mensen gewend geraakt aan gezichten die ze kennen.’ Dat betekent niet dat journalistieke kwaliteit minder belangrijk is. Integendeel. De uitdaging is juist om inhoud toegankelijk te maken zonder deze te versimpelen. Voor sociale media gelden daarbij andere regels dan voor televisie of kranten. ‘Je hebt drie seconden om aandacht te trekken’, aldus Scholte. ‘Je moet mensen direct iets bieden.’ Zijn advies aan journalisten die online video's maken: ‘Stel jezelf nooit voor in een video. Lever direct iets waardevols aan de kijker. Als mensen het goed vinden, zoeken ze zelf wel uit wie je bent.’ Volgens hem onderschatten veel journalisten hun publiek. ‘Beledig de intelligentie van de kijker niet.’

Scholte vindt bovendien dat veel journalisten sociale media nog altijd negatief benaderen. ‘Journalisten, boomers, politici en dat hele deel kijken veel te wantrouwend naar socialmedia-algoritmes, alsof het een soort product van Satan is. Maar waar die algoritmes in principe voor werken, is aandacht. Blijven mensen kijken? Maak dan iets waar mensen naar willen blijven kijken.’

Nieuws moet zijn waar het publiek is

De panelleden waren het erover eens dat media zich moeten aanpassen aan veranderend mediagedrag. Jongeren consumeren nieuws meer via sociale media dan via traditionele kanalen. Sanders waarschuwde dat veel redacties nog denken vanuit hun eigen platformen. ‘Je moet niet verwachten dat mensen eerst naar jouw website komen om daar het verhaal te lezen. Vertel het verhaal waar de mensen zijn.’ Ook Saaid ziet dat terug in haar eigen werk. Veel van haar producties zijn volledig te volgen via sociale media. De website is aanvullend, niet andersom.

Hoe verdien je geld met onafhankelijke journalistiek?

Uit de zaal kwam de vraag hoe onafhankelijke nieuwsplatforms zichzelf financieren. Het verdienmodel van Left Laser is gebaseerd op een brede achterban van kleine donateurs. Volgens Scholte is dat juist de kracht van het platform: niet één grote financier, maar veel mensen die een klein bedrag bijdragen. ‘Vroeger was het vaak twee euro, door de inflatie eerder vier euro”, grapt hij. Volgens Scholte biedt zo'n brede achterban meer onafhankelijkheid dan afhankelijkheid van enkele grote financiers. Ook Middle East Eye werkt met een combinatie van donateurs, investeerders, advertenties en inkomsten via platforms als YouTube. Voor alle sprekers gold dat journalistieke onafhankelijkheid daarbij voorop moet staan.

De vraag leidt ook tot een korte discussie over de positie van newsfluencers binnen de journalistiek. NVJ-algemeen secretaris Thomas Bruning benadrukt dat niet het platform maar de onafhankelijkheid van de maker doorslaggevend is. Wie zelfstandig en journalistiek opereert, hoort volgens hem thuis binnen de beroepsgroep.

Geen newsfluencers

Op de vraag of de makers zichzelf eigenlijk wel newsfluencers vinden was het antwoord unaniem: liever niet. De term wordt veel gebruikt in onderzoek en media, maar geen van de drie voelt zich er echt prettig bij.

Op de slotvraag wat zij in de toekomst meer willen terugzien in de journalistiek, legden de drie makers ieder een eigen accent. Volgens Saaid zou er meer aandacht moeten zijn voor de vaardigheid van neutraliteit. Sanders pleit voor meer bewustzijn van de eigen aannames en perspectieven. Scholte wil vooral ‘affaires’, niet een soort romantische relatie of zo, maar waar alles helemaal naar boven komt. ‘Ik wil meer affaires.’