Journalistiek onderzoek met AI

De opkomst van kunstmatige intelligentie verandert de journalistiek fundamenteel. AI maakt het mogelijk om sneller en diepgaander onderzoek te doen, grote hoeveelheden data te analyseren en nieuwe verhalen te ontdekken die voorheen verborgen bleven. In deze intensieve, praktijkgerichte workshop leer je hoe je AI concreet inzet als journalistiek gereedschap: van het vinden van nieuws, verzamelen, analyseren en visualiseren van data tot het uitvoeren van zelfstandig onderzoek.

Dit is géén cursus over chatbots, die je teksten laat schrijven of samenvatten, maar het doel van de training is om je te leren hoe je AI inzet als instrument. Als collega
redacteur die je helpt bij onderzoek. Je stelt journalistieke vragen en de AI zoekt de antwoorden. Bijvoorbeeld: welke vormen van criminaliteit zijn de laatste 10 jaar het
sterkst toegenomen? Of: welke ziektes komen in mijn regio vaker voor dan de rest van Nederland?

Met de nieuwste AI tools zijn dit soort dingen mogelijk. In deze workshop leer je ze te gebruiken en doe je veel hands-on oefeningen. De cursus wordt gegeven bij de NVJ Academy en is speciaal ontwikkeld voor journalisten die AI niet alleen willen begrijpen, maar vooral willen toepassen in hun dagelijkse werk. Die nieuws willen maken met feiten en ontwikkelingen waarbij AI ze helpt die te ontdekken.

Na afloop kun je zelfstandig data verzamelen uit uiteenlopende bronnen, deze analyseren met behulp van AI-modellen en daar journalistieke producties op baseren.
Je leert werken met geavanceerde AI-tools zoals Antigravity van Google en Cursor. Ik behandel ook de beperkingen, risico’s en ethische aspecten van AI in de journalistiek, en hoe je AI-output controleert en verifieert. De cursus duurt één dag en bestaat uit drie blokken.

Blok 1) Datajournalistiek met AI (2½ uur)
In dit eerste blok leer je wat AI concreet kan betekenen voor journalistiek onderzoek.
Je ziet hoe AI-modellen:
• Openbare databronnen kunnen doorzoeken, zoals die van het Centraal Bureau voor de Statistiek en andere databases
• Zelfstandig data kunnen verzamelen en analyses kan maken. Vele malen sneller dan jij dat zelf zou kunnen.
• Opmerkelijke patronen en nieuwswaardige ontwikkelingen kan ontdekken in de data. De AI ziet patronen in enorme bergen data die te groot zijn voor mensen om handmatig te bekijken.
• Uitkomsten kan visualiseren in aantrekkelijke grafieken

In dit praktijkblok ga je zelf aan de slag. Je leert werken met Cursor, waarmee je zonder uitgebreide programmeerkennis krachtige onderzoeks- en analyse-scripts kunt maken. De AI haalt data op bij bronnen zoals het CBS en maakt analyses. Bijvoorbeeld hoe je ontdekt welke misdrijven in jouw regio meer dan gemiddeld worden gepleegd. Of hij maakt een top-10 van de populairste vestigingsplaatsen voor bedrijven.

Je leert ook te werken met data die in een ´API´ zit verstopt: hoe je bijvoorbeeld alle camera´s in de openbare ruimte van Amsterdam opspoort en op een interactieve kaart zet. Of een realtime visualisatie van de hoeveelheid zonne- en windenergie die er op dit moment actueel opgewekt wordt.

Blok 2) AI als onderzoeksassistent (2 uur)
In dit blok behandelen we hoe AI fungeert als een zogenaamde Agentic AI: een onderzoeksassistent die zelfstandig onderzoek uitvoert, bronnen doorzoekt en relevante informatie voor je selecteert. We gebruiken de tools NotebookLM en Antigravity van Google.
Je leert hoe je AI zelfstandig onderzoek laat uitvoeren, waarbij het model:
• Specifieke documenten doorzoekt, die jij hebt verzamelt
• Informatie analyseert
• Samenvattingen maakt
• Nieuwe onderzoekspaden voorstelt

Maar de AI kan ook zelfstandig het internet op gaan en onderzoeksvragen uitzoeken die jij stelt. Hij bedient dan een webbrowser en gaat op zoek naar de antwoorden zoals een menselijke assistent ook zou doen.
Bijvoorbeeld: laat de AI een lijst maken van alle horecabedrijven in Nederland waar plaagdieren zijn aangetroffen door de NVWA.

Blok 3) Eigen ideeën (1 uur)
In het laatste blok van de dag, ga je aan de slag met een onderzoeksvraag die je zelf hebt bedacht. Je past de kennis van de tools toe en laat de AI de antwoorden zoeken
op jouw vragen. We bespreken klassikaal de ideeën, vragen en resultaten die dat oplevert.

Bij de cursus hoort een reader (pdf) waarin alle methoden, technieken en voorbeelden nogmaals worden uitgelegd en die als naslagwerk kan dienen. Cursisten ontvangen
die de dag na de cursus via mail.

Resultaten:
Na afloop van de workshop:
• Kun je AI gebruiken om nieuwe journalistieke verhalen te vinden
• Kun je zelfstandig data verzamelen met AI
• Kun je grote datasets analyseren
• Kun je automatisch visualisaties laten maken
• Kun je AI inzetten als onderzoeksassistent

Je gaat naar huis met concrete vaardigheden die je direct kunt toepassen in je eigen journalistieke praktijk.

Werkvorm
Deze cursus is geen theoretisch verhaal over AI, maar een praktische training waarin je alles zelf doet. Je werkt tijdens de workshop met echte data, echte tools en echte journalistieke toepassingen. Het doel is simpel: je leert hoe je AI gebruikt om betere journalistieke verhalen te maken.

Overige informatie

• ZZP50% korting ontvang je door op Mijn NVJ, onder Externe lidmaatschappen je KVK nummer bij Freelancer in te vullen
• Alle cursussen van de NVJ Academy zijn toegankelijk voor zowel leden als niet-leden van de NVJ
• Leden ontvangen 60% korting op de toegangsprijs
• Kosten zijn vrij van BTW en in bepaalde gevallen fiscaal aftrekbaar
• Bij de live cursussen zijn koffie/thee en een lunch inbegrepen
• Neem bij een live cursus je laptop mee
• Na inschrijving voor een online cursus ontvang je een ZOOM link
• Maximaal 12 deelnemers
• https://werktuigppo.nl/spelregels is een subsidiemogelijkheid voor opleidingskosten voor zzp’ers in de creatieve sector.

Vragen?

Heb je vragen over de inhoud van de cursus of wil je overleggen of deze cursus op dit moment voor jou geschikt is, neem dan contact op met de NVJ Academy.

Incompany

Bij inschrijving van meer dan 6 personen van eenzelfde organisatie bestaat er de mogelijkheid om de cursus incompany te houden. Neem hiervoor contact op.