)
Zelf in Zicht: een verkenning van zelfreflectie in de journalistiek
Met het project Zelf in Zicht onderzoekt Villamedia hoe het gesteld is met het zelfkritische vermogen binnen de journalistiek. In een tijd van druk door big tech, commercialisering en polarisatie groeit de noodzaak om het eigen handelen kritisch te bekijken. ‘Wat we vooral willen is vakgenoten instrumenten geven hoe je reflectie kunt organiseren binnen je eigen organisatie, en ook als freelancer’, zegt Chris Helt, hoofdredacteur van Villamedia.
)
Fotograaf: Duco de Vries
Wat Chris Helt onder andere beoogt is dat je als journalist ook tijd vrijmaakt om je af te vragen waarom je de dingen doet zoals je ze doet. En denk dan bij reflectie niet meteen aan fouten, zegt hij er meteen bij. ‘Ook als dingen goed gaan, moet je bespreken waarom dat zo is gegaan en welke elementen je opnieuw kunt gebruiken.’
Gebeurt dat nu te weinig in de journalistiek?
‘Dat kan ik niet onderbouwen, maar wat ik wel weet is dat het werk extreem snel is. We rennen van de ene klus naar de andere. Dat gevoel van: ik kom niet op adem, ik kan niet terugkijken hoe het gaat, dat komt vaak pas terug in voortgangs- of beoordelingsgesprekken.
Tegelijk daalt het vertrouwen in de journalistiek en daarmee staat ook onze rol als vierde macht onder druk. Wat we vooral willen is mensen instrumenten geven hoe je reflectie kunt organiseren binnen je eigen organisatie, en ook als freelancer. Dat is gezond en tegelijkertijd belangrijk voor de geloofwaardigheid van journalisten.’
Hoe krijgt reflectie in de journalistiek concreet vorm?
‘Als je alle reflectiemethodes naast elkaar legt, zie je dat ze van elkaar verschillen. Soms wordt bewust gekozen om zonder betrokken auteurs te reflecteren, omdat die door hun betrokkenheid verblind kunnen raken. Na corona hebben sommige titels externe mensen gevraagd om naar hun verslaggeving te kijken. Het mooie van dit project is dat je van elkaar kunt leren.
Binnen Villamedia is een belangrijk onderdeel ook het gesprek met de mensen voor wie je het doet: kijkers, lezers en luisteraars. Dat doen we bijvoorbeeld via de rubriek Op de Kruk. Je reflecteert op je handelen door te zien hoe je werk landt. Een journalist spreekt met iemand uit het vakgebied waarover hij schrijft. Dan gaat het bijvoorbeeld over: berichten jullie te negatief of juist te positief? Zo krijg je beter zicht op blinde vlekken.’
Wat is het uiteindelijke doel van Zelf in Zicht?
‘Zelf in Zicht is een meerjarig project. We willen met de bevindingen terug naar de vakgenoten. De gemene deler zou kunnen zijn dat er meer consensus ontstaat over wat we verstaan onder journalistieke zelfreflectie. Die term is nu diffuus. De één bedoelt transparantie, de ander voorbereiding. Het is een containerbegrip. Het doel is dat we na een paar jaar beter weten wat we er gezamenlijk onder verstaan.’
Heeft het project ook raakvlakken met de speerpunten van de NVJ?
‘Jazeker. Onder de streep is dit bedoeld om de journalistiek te verstevigen. Journalisten spelen een belangrijke rol in het helpen van burgers bij het nemen van democratische besluiten. Dat sluit aan bij de speerpunten van de NVJ en daarom werken we ook samen met Stichting Democratie en Media.’
Hoe helpt dit om de positie van journalisten te verstevigen?
‘Je kunt laten zien dat we niet zomaar iets doen op buikgevoel. Dat we werken met afwegingen en methodes. En dat we reflecteren. Er bestaat een vooroordeel dat journalistiek een gesloten bastion is dat fouten onder het tapijt schuift. Met dit project kun je juist openheid laten zien.’
Heeft het project ook effect op jullie eigen redactie?
‘Ook bij ons valt winst te behalen in zelfreflectie. Sinds het project zijn we ontvankelijker geworden om te praten over ons eigen handelen. In vergaderingen voelt het nu makkelijker om producties te bespreken zonder dat het meteen gaat over fouten en verantwoorden. Het gaat meer over: hoe zijn we tot een besluit gekomen en wat kan beter. We nemen die stappen ook eerder. Zitten we bij een bepaald verhaalidee wel op dezelfde lijn? Praten we over hetzelfde? Dat soort vragen stellen we nu vaker vooraf in plaats van achteraf.’
Alle artikelen in het kader van Zelf in Zicht kun je hier vinden
Op LinkedIn verschijnt elke twee weken de nieuwsbrief Zelf in Zicht
)
)