Nederland blijft achter bij het regelen van verplichte toegang tot UBO-registers

De NVJ roept samen met Open State Foundation, Transparency International Nederland, VVOJ, Pointer, OCCRP, Foundation Max van der Stoel en Tax Justice Nederland in een gezamenlijk statement de minister van Financiën op om zo snel mogelijk te zorgen voor toegang tot UBO-registers voor journalisten en andere partijen met een legitiem belang. Nederland had die toegang uiterlijk 10 juli 2026 moeten regelen, maar heeft de Europese deadline niet gehaald.

Nederland mist Europese deadline 

Op 10 juli 2026 verstreek de Europese deadline voor het regelen van toegang tot UBO-registers voor partijen met een legitiem belang. Hieronder vallen onder meer journalisten, advocaten, onderzoekers, ngo's en bevoegde autoriteiten zoals gemeenten. UBO staat voor Ultimate Beneficial Owner: de persoon die uiteindelijk eigenaar is van of zeggenschap heeft over een bedrijf of trust. De registers maken het mogelijk te achterhalen wie daadwerkelijk achter bedrijven en andere juridische constructies schuilgaat. Die informatie is van groot belang bij onderzoek naar onder meer financiële misstanden, corruptie en belastingontduiking. 

Nederland heeft de benodigde regelgeving nog niet ingevoerd. Het wijzigingsbesluit staat nog op de wetgevingskalender. De Raad van State adviseerde vorige maand om het besluit in de huidige vorm niet vast te stellen, omdat het nog niet in lijn is met de Europese richtlijn. 

Belangrijk voor onderzoeksjournalistiek 

Het gevolg is dat journalisten en andere maatschappelijke waakhonden in Nederland nog altijd geen toegang tot het UBO-register hebben. Volgens Open State Foundation wordt het maatschappelijke belang van inzicht in de uiteindelijke eigenaren van bedrijven nog te vaak onderschat. Transparantie over eigenaarschap helpt niet alleen bij het bestrijden van corruptie en belastingontduiking, maar is ook van belang voor de integriteit van overheidsaanbestedingen en voor het vaststellen van aansprakelijkheid bij bijvoorbeeld schendingen van arbeidsrechten of milieuregels. 

Onderzoeksjournalistiek netwerk OCCRP benadrukte onlangs eveneens het belang van toegang tot UBO-gegevens voor onderzoeksjournalisten. Die toegang is volgens OCCRP een bewezen middel in onderzoek naar criminaliteit en corruptie. 

Dat blijkt ook uit recent onderzoek van OCCRP en Follow the Money naar belangen van Chinese bedrijven in Europese infrastructuur. Dat onderzoek werd mede mogelijk nadat Luxemburg zijn registers toegankelijk maakte voor belanghebbenden. In Nederland is die toegang nog niet goed geregeld. 

Nederland behoort tot de achterblijvers 

Nederland staat daarin niet alleen. Van de 27 EU-lidstaten hadden op 10 juli slechts zeven landen daadwerkelijk toegang geregeld, waaronder Duitsland, Frankrijk en Denemarken. Zweden verwacht de toegang in het najaar van 2026 te realiseren.

Het missen van de deadline kan gevolgen hebben. De Europese Commissie kan een inbreukprocedure starten, waarna het Europese Hof Nederland een boete kan opleggen. Roemenië en Ierland kregen bij vertraagde implementatie van een vergelijkbare richtlijn eerder boetes van respectievelijk 2 en 3 miljoen euro.

Onderzoek wordt moeilijker en duurder

Dat het ontbreken van toegang tot UBO-registers journalistiek onderzoek bemoeilijkt, ondervond Pointer bij onderzoek naar zogenoemde zorgcowboys: ondernemers die misbruik maken van wet- en regelgeving in de zorg.

Daarbij bleken bedrijfsconstructies te worden gebruikt om belanghebbenden buiten beeld te houden. Door de gebrekkige toegang tot het UBO-register konden die constructies niet volledig via het register worden achterhaald. Pointer moest daardoor extra tijd en geld investeren in het onderzoek. Bovendien bestaat de kans dat zorgfraudeurs buiten beeld zijn gebleven. Met goede toegang tot UBO-registers had het onderzoek effectiever en sneller kunnen worden uitgevoerd.

Oproep aan kabinet

De organisaties roepen het kabinet op om bestuurlijke chaos te voorkomen en de Europese richtlijn zo snel mogelijk in te voeren. Daarnaast moet het wijzigingsbesluit in lijn worden gebracht met de richtlijn, waaronder het beëindigen van de meldingen aan UBO's wanneer hun gegevens worden ingezien, zoals ook de Raad van State adviseert. 

Het gezamenlijke statement is afkomstig van Open State Foundation, Transparency International Nederland, Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ), onderzoeksjournalistiek platform Pointer, Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP), Foundation Max van der Stoel (FMS) en Tax Justice Nederland.